تحقیقات دانشمندان دانشگاه کالیفرنیا نشان می دهد التهاب مغز بسرعت می تواند توانایی انسان برای بازیابی خاطرات پیچیده مشابه اما متفاوت را مختل کند. مطالعات جدید - که در مجله علوم اعصاب به چاپ رسیده- به طور خاص مشخص می کند که چگونه مولکول های سیگنال ساز سیستم ایمنی بدن موسوم به سیتوکین ارتباط بین نورون ها در هیپوکامپ را مختل می کند.
یافته های محققان بینشی را ارائه می دهد که چرا کمبودهای شناختی در افرادی که تحت شیمی درمانی قرار دارند یا آنهایی که مبتلابه بیماری های خودایمنی یا بیماری انحطاط سلول های عصبی هستند، اتفاق می افتد. علاوه بر این از آنجایی که سیتوکین ها در مغز در هر یک از این شرایط افزایش می یابد، این مطالعه روش های درمانی بالقوه ای برای کاهش مشکلات حافظه در این بیماران پیشنهاد می کند. گازوسکی، یکی از متخصصان شرکت کننده در این تحقیق می گوید: تحقیقات ما اولین ارتباط میان فعال سازی سیستم ایمنی، تغییر عملکرد مدار عصبی و حافظه تفکیک پذیر مختل شده را فراهم می کند. نتایج ناشی از این تحقیق می تواند برای بیمارانی که به بیماری های مزمن مانند اسکلروز چندگانه (ام اس) که در آن فقدان حافظه به وقوع می پیوندد یا حتی بیماران سرطانی سودمند باشد.
آنچه در این تحقیق جالب است، این که افزایش سطح سیتوکسین در هیپو کامپ فقط بر حافظه تفکیک پذیر پیچیده اثر می گذارد و بر بخشی از حافظه که به ما اجازه می دهد بین تجارب مشابه و معمولی مانند آنچه در محل کار اتفاق افتاده یا چه شامی خورده ایم فرق بگذاریم تاثیرگذار نیست.
محققان طی آزمایشی و در چند روز متفاوت، موش ها را در معرض دو محیط مشابه اما مجزا قرار دادند. در یکی از محیط ها غذای بدی به آنها داده می شد که از ورود به آن محیط بیمناک بودند. زمانی که مشخص شد موش ها تفاوت بیم دو محیط را یاد گرفته اند به برخی از آنها دوز پایینی از یک عامل باکتریایی تزریق شد تا واکنش التهاب عصبی را به آنها القا کند و در نهایت این واکنش به ترشح سیتوکسین در مغز منجر شود. پس از این موضوع موش های تزریقی قادر به تشخیص دو محیط نبودند. پس از آن محققان الگوهای فعالیت عصبی در هیپوکامپ موش ها را با استفاده از یک روش تصویربرداری سلولی مبتنی بر ژن ها جستجو کردند. نتایج نشان می داد که سیتوکسین با تخریب عملکرد شبکه عصبی مرتبط با این گونه خاطرات در مغز، یادآوری آنها را مختل می کند. سیتوکسین باعث می شود شبکه عصبی به گونه ای عمل کند که انگار هیچ واقعه ای برای یادگیری اتفاق نیفتاده و الگوی یادگیری شبکه عصبی به زمان قبل از یادگیری تجارب برمی گردد.
محققان به دنبال یک مداخله ساده به عنوان داروی ضدالتهاب یا استروئیدی هستند که قادر به کاهش التهاب مغز پس از شیمی درمانی شود، چون اغلب بیماران شیمی درمانی دچار اختلالی موسوم به مغز شیمیایی می شوند که باعث اختلال شناختی پس از شیمی درمانی می شود.
بسیار جالب است ببینیم آیا محدود کردن التهاب عصب ها باعث کاهش مشکلات بیماران سرطانی می شود؟ این یک ایده فوق العاده است و روشی جدید برای محدود کردن تخریب سلول های مغز و ارتقای کیفیت زندگی ارائه می کند.
منبع: جام جم، شماره 4097 به تاریخ 24/7/93، مترجم: آتنا حسن آبادی برگرفته از: Phys.org
یک نورولوژیست گفت: مبتلایان ام اس تحت هر شرایطی داروی خود را ادامه دهند و از جایگزین کردن روش درمان با طب های مکمل به جای داروی اصلی بشدت بپرهیزند.
دکتر شکوفه علایی افزود: مبتلایان ام اس در مقاطعی برای داروهای خارجی و حتی در مقطعی برای انواع ایرانی داروها مشکلاتی داشتند، اما اکنون تقریبا برای تامین داروی این بیماران مشکلی نداریم و از تمام داروهایی که در جهان موجود است، استفاده می شود.
وی تاکید کرد: بیماران مبتلابه ام اس که برای اولین بار می خواهند از دارویی مصرف کنند باید در مراکز مشخص تحت نظر قرار بگیرند تا در مصرف دوز اول به لحاظ قلبی کنترل شوند. همچنین مبتلایان به مشاوره چشم و قلب دوره ای نیازمند هستند.آب درمانی و انجام فیزیوتراپی در آب نیز سفتی عضلات مبتلایان را کم می کند. بنابراین گاهی به آنها توصیه می شود در آب راه بروند. براین اساس، ضروری است فرد مبتلاهفته ای سه بار آب درمانی کند.
منبع: جام جم، شماره 4096، تاریخ 23/7/93
آتاکسی نوعی اختلال عصبی است که حرکت ارادی، صحبت کردن، حرکات چشم و راه رفتن را دچار مشکل می کند
تصورش را بکنید که روزی از خواب بلند شوید و به طور ناگهانی بفهمید که قدرت کنترل عضلات خود و انجام حرکات ارادی مثل راه رفتن و برداشتن اجسام را از دست داده اید، چه حالی به شما دست می دهد. به احتمال زیاد، بروز چنین وضعی، تصور ابتلابه بیماری ام اس را بیش از هر عامل دیگری در شما و اطرافیان تقویت می کند، اما بدانید که بروز چنین ناتوانی حرکتی ممکن است از نوعی اختلال عصبی با عنوان «آتاکسی» ناشی شود. منظور از آتاکسی، گروهی از اختلالات عصبی است که روی هماهنگی بدن، تعادل و گفتار فرد تاثیر می گذارد. دکتر فرزاد اشرافی، متخصص مغز و اعصاب تعریف دقیق تری را از چنین اختلالی ارائه می دهد و می گوید: آتاکسی به عنوان اختلال در کنترل و هماهنگی ارادی عضلات در حین انجام فعالیت های ارادی ازجمله راه رفتن یا برداشتن اشیاء شناخته می شود، البته آتاکسی به عنوان نشانه یک بیماری زمینه ای و نه خود بیماری تعریف می شود. این اختلال عصبی می تواند حرکت ارادی فرد، صحبت کردن، حرکات چشم و راه رفتن را تحت تاثیر قرار دهد.
گفتنی است هرگونه آسیب به سلول های هماهنگ کننده حرکات در مغز که محل اصلی آن در مخچه است، می تواند باعث ایجاد آتاکسی شود.
اختلالی ژنتیکی یا ناشی از بیماری؟
اما آتاکسی تحت تاثیر چه عواملی بروز می کند؟ دکتر اشرافی در گفت و گو با جام جم در پاسخ به این پرسش می گوید: از علل اکتسابی آتاکسی می توان به ضربه به سر، سکته مغزی، تومور های مغزی، کمبود ویتامینB12، کم کاری تیروئید، مسمومیت دارویی، مصرف الکل و برخی عفونت ها اشاره کرد.البته در برخی موارد،بویژه اگر نشانه های آتاکسی از کودکی به طور مزمن بروز کند،زمینه ارثی و ژنتیک این اختلال قوت بیشتری میگیرد.
در برخی موارد، آتاکسی به طور ناگهانی یا حاد آغاز می شود که دکتر اشرافی با اشاره به این مساله می افزاید: البته بروز ناگهانی چنین اختلالی در بیشتر مواقع به دنبال سکته مغزی، مسمومیت های دارویی، مصرف الکل و عفونت های مغزی ایجاد و باعث بروز اختلالاتی در هماهنگی حرکات اندام و اختلال تعادلی در راه رفتن می شود.
البته آتاکسی حاد ناشی از سکته،بیشتر در سنین بالاو در افراد مبتلابه پرفشاری خون دیده می شود، اما مسمومیت دارویی در هر سنی ممکن است باعث بروز آتاکسی بشود.عفونت مغزی نیز بیشتر با درگیری مخچه در سنین پایین تر رخ می دهد.
زنگ خطری برای بیماری های مغزی
همان گونه که گفته شد آتاکسی به عنوان علامت دسته ای از بیماری های مغز و اعصاب شناخته می شود که به صورت اختلال در هماهنگی هنگام حرکت، راه رفتن بدون تعادل، تلو تلو خوردن، دشواری و نداشتن هماهنگی حرکات اندام در انجام کار های ظریف مثل نوشتن، غذا خوردن و بستن دکمه های پیراهن بروز می کند.
حال سوال اینجاست که آیا کنترل بیماری با درمان نشانه های اولیه ممکن است؟
دکتر اشرافی پاسخ می دهد: در مواردی که آتاکسی ناشی از عللی همچون عفونت های مغزی، مسمومیت دارویی، بیماری ام اس و کم کاری تیروئید باشد که باعث آسیب دائم به سلول های مسئول هماهنگی میان عضلات بدن نمی شود، می توان با درمان بیماری اصلی، آتاکسی را بهبود بخشید.
به گفته دکتر اشرافی، گاهی به اشتباه، آتاکسی با بیماری ام اس اشتباه گرفته می شود در حالی که فقط یکی از علامت های بیماری ام اس می تواند آتاکسی باشد که بر اثر آسیب به سلول های مخچه به وجود می آید. به بیان دیگر با کنترل بیماری ام اس می توان تا حدودی از شدت آتاکسی ناشی از ام اس کم کرد. به بیان دیگر آتاکسی، درمان منحصر به فردی ندارد و درمان این اختلال عصبی صرفا براساس برطرف کردن علت زمینه ای آن است.
چه کسانی بیشتر در خطر ابتلابه آتاکسی هستند؟
توجه داشته باشید تمام گروه های سنی در صورت ابتلابه بیماری های اکتسابی و ژنتیک موثر در بروز آتاکسی ممکن است، در معرض خطر این اختلال عصبی قرار بگیرند.
دکتر اشرافی تاکید می کند: البته در موارد اکتسابی آتاکسی می توان با پیشگیری از علل زمینه ای از بروز این اختلال عصبی جلوگیری کرد.
به خاطر داشته باشید چالشی که یک فرد در زندگی با آتاکسی با آن مواجه است، می تواند باعث کم شدن استقلال فردی در زندگی و احساس تنهایی و در نتیجه افسردگی وی شود. به همین علت، مراجعه به یک مشاور یا پزشک می تواند به کمتر شدن چنین مشکلاتی کمک کند.
به بیان دیگر، مبتلایان به آتاکسی می توانند با پیوستن به گروه های حمایتی بیماری زمینه ای خود مانند گروه های حمایت از بیماران مبتلابه ام اس یا سرطان از حمایت های مادی و معنوی آنها برخوردار شوند. بی شک در صورت بروز هریک از علائم آتاکسی باید برای شناخت علت زمینه ای این اختلال عصبی به پزشک مغز و اعصاب مراجعه کرد.
منبع: جام جم، شماره 4093 تاریخ 19/7/93، صفحه 16 (سلامت) ، نویسنده: پونه شیرازی
یک متخصص مغز و اعصاب گفت: مطالعات دانشمندان نشان داده است کمبود ویتامین D در بروز بیماری ام اس تاثیر دارد و با انجام یک آزمایش خون می توان تشخیص داد که فرد به بیماری ام اس مبتلا هست یا خیر.
شکوفه علایی درباره علت بیماری افزود: علت قطعی این بیماری هنوز نه تنها در ایران بلکه در جهان نیز مشخص نشده است، اما متخصصان مغز و اعصاب از لحاظ تئوری، عامل ژنتیک و عوامل محیطی مانند کمبود ویتامین D و ویروس ها را سه عامل اصلی در بروز بیماری ام اس می دانند.
البته استرس های روحی و هیجانات در بروز ام اس تاثیر مستقیم دارد و در افرادی که مستعد این بیماری هستند به دنبال استرس و هیجان، علائم بیماری ظهور می کند.
وی ادامه داد: علائم بیماری ام اس به نوع و شدت بیماری و این که کدام قسمت از سیستم عصبی دچار ضایعه شده، بستگی دارد. به عنوان مثال اگر قسمت بینایی مغز آسیب ببیند بیمار دچار مشکل بینایی می شود. اگر آسیب دیدگی مربوط به اعصاب کنترل کننده حرکات دست و پا باشد، ضعف حرکتی ایجاد می شود و اگر قسمت تعادل مغز دچار ضایعه شود، بیمار دچار مشکلات تعادلی می شود.
ایجاد رقابت در کودکان برای مصرف غذا
محققان دریافته اند استفاده از رفتارهای تشویقی والدین برای خوردن غذا و میوه های سالم در افزایش مصرف میوه و سبزیجات بسیار موثر است، اما ایجاد رقابت در آنها تاثیر آن را سه برابر می کند.
به گزارش ایسنا، اگرچه دانش آموزان از سالم و ناسالم بودن غذاها اطلاعات کافی دارند، اما این آگاهی به این معنا نیست که آنها به اندازه کافی میوه و سبزیجات می خورند. مطالعات اخیری که در زمینه آموزش، ترک سیگار و ورزش انجام شده نیز نشان می دهد که اختصاص یک پاداش خاص در بهبود رفتار کودک و ترغیب کودک به خوردن غذاهای سالم موثر است. مطالعات تائید می کند که در نظر گرفتن پاداش فردی برای کودکان در انتخاب و مصرف میوه و سبزیجات در آنها موثر است و زمانی که فضای رقابتی در میان آنها ایجاد می شود این تاثیر 33 درصد بیشتر می شود.
البته محققان تاکید می کنند در شرایط غیررقابتی، کودکان در سنین بالاتر به سیستم پاداش، پاسخ های مثبت تری می دهند. به طور کلی یافته ها حاکی از آن است که در کنار تاثیر پاداش های فردی، ایجاد شرایط رقابتی در ترغیب کودکان برای تغذیه سالم موثرتر از راه های دیگر است و در صورتی که پاداش های فردی به نتیجه مطلوبی نرسید، ایجاد شرایط رقابتی تاثیرات بیشتر روانی و طولانی مدت تری بر استفاده از غذاهای سالم خواهد داشت.
منبع: جام جم، شماره 4091 به تاریخ 16/7/93، صفحه 16 (سلامت)